Skitouring – co to jest, jak zacząć przygodę z tym sportem?

Skitouring – zimowa forma aktywności górskiej

Skitouring to połączenie szeroko pojętego narciarstwa z zimową turystyką górską. W dyscyplinie tej można dostrzec zarówno elementy narciarstwa biegowego, jak i zjazdowego. Można powiedzieć, że jest to łagodniejsza i mniej ekstremalna forma skialpinizmu, nie wymagająca zjazdów na lodowo-górskich terenach czy bardzo stromych stokach. Podstawowa zasada skitouringu polega na wejściu na górę bez zdejmowania nart, a następnie zjechaniu z niej. Można też traktować go typowo turystycznie – pokonywać zaśnieżone szlaki. Właśnie w ten sposób poruszano się po górach w czasach, gdy dopiero tworzyła się „moda” na górskie wędrówki.

Główna różnica między skitouringiem a tradycyjnym narciarstwem polega na tym, że zjazd nie odbywa się na wcześniej przygotowanym stoku, ponieważ trasą zjazdową jest zbocze góry, które często nie jest przystosowane do turystyki narciarskiej. Ta forma aktywności eliminuje konieczność stania w długich kolejkach do wyciągów i pozwala cieszyć się swobodą wyboru trasy zarówno podczas podejścia, jak i zjazdu. Zjazd zboczem z dowolnej góry dostarcza dużej dawki adrenaliny i niezapomnianych wrażeń.

Sprzęt niezbędny do uprawiania skitouringu

Podstawowy sprzęt skitourowy składa się z kilku specjalistycznych elementów, które różnią się od tradycyjnego wyposażenia narciarskiego:

• narty skiturowe są zazwyczaj lżejsze od tradycyjnych nart zjazdowych, co ułatwia wspinaczkę. Często są też szersze, co pomaga w poruszaniu się w głębokim śniegu. Długość nart powinna być dostosowana do wzrostu i umiejętności narciarza;
• wiązania skiturowe mają specjalną konstrukcję umożliwiającą odpięcie pięty podczas podchodzenia oraz co najmniej dwa tryby nachylenia piętki, co ułatwia poruszanie się w stromym terenie. Podczas zjazdu pięta jest zapięta jak w zwykłym wiązaniu, choć nie trzyma to tak mocno jak wiązanie w nartach carvingowych. Do ostrej jazdy lepiej korzystać z wiązań i nart dostosowanych do jazdy poza trasą;
• foki to specjalne paski, które mocuje się do spodu nart podczas wspinaczki po śniegu bez ślizgania się. Są wykonane z materiału zapewniającego dobrą przyczepność i często posiadają system szybkiego mocowania. Nazwa pochodzi od tego, że historycznie wykonywane były z foczych skór, choć obecnie stosuje się materiały syntetyczne o podobnych właściwościach;
• buty skiturowe różnią się od zwykłych butów narciarskich. Oprócz niskiej wagi są bardzo ciepłe i posiadają przynajmniej dwa tryby: podejście i zjazd. Lepsze modele umożliwiają zmianę nachylenia goleni podczas zjazdu, co przydaje się przy ostrej jeździe lub na stromym stoku;
• ważnym elementem wyposażenia są również kije teleskopowe, umożliwiające zmianę długości przy podejściu, co wpływa na wygodę podczas zmiany nachylenia stoku;
• plecak skiturowy powinien być wygodny, mieć system mocowania nart oraz wystarczająco dużo miejsca na zapasową odzież, jedzenie i picie.

Jak rozpocząć przygodę ze skitouringiem?

Rozpoczęcie przygody ze skitouringiem wymaga odpowiedniego przygotowania, przede wszystkim kondycyjnego. Zanim spadnie śnieg, warto zainwestować we wzmocnienie nóg, brzucha i pleców, ponieważ te mięśnie będą mocno zaangażowane podczas podchodzenia, a przede wszystkim zjazdu. Najlepszą formą przygotowania jest bieganie w terenie oraz trening na orbitreku, co pomaga w budowaniu odpowiedniej wydolności organizmu.

Szczególnie ważne jest wzmacnianie ud, które stanowią naturalny resor podczas jazdy na nartach. Niedostateczne przygotowanie kondycyjne może skutkować szybkim zmęczeniem już w połowie drogi, co znacznie obniży przyjemność z uprawiania tego sportu. Po długim odpoczynku nogi mogą być zbyt słabe, by zapewnić odpowiednią kontrolę nad nartami podczas zjazdu.

Wybór pierwszych tras i miejsc dla początkujących

• Osoby początkujące powinny zacząć od łatwiejszych tras, najlepiej w Beskidach, które są uważane za raj dla początkujących skitourowców. Szczyrk jest niezwykle popularnym kierunkiem ze względu na dogodny i szybki dojazd z Katowic i całej aglomeracji Śląska, a także dobrze rozwiniętą infrastrukturę i różnorodną sieć szlaków (Skrzyczne, Małe Skrzyczne, Malinowska Skała).

• Gorce to przyjemne łagodne góry z wieloma szlakami, idealne na jednodniowe wycieczki skiturowe. Turbacz (1310 m n.p.m.) jest najpopularniejszym celem wypraw w tym paśmie, dostępnym z wielu miejscowości położonych u podnóża Gorców.
  
• Dla osób szukających bardziej wymagających tras, Śnieżnik w Sudetach Wschodnich oferuje możliwości dla narciarzy o różnym stopniu zaawansowania. Wycieczkę na Śnieżnik można rozpocząć z różnych stron podnóża góry.
  
• Tatry, jako najwyższe góry w Polsce, oferują najbardziej wymagające trasy skiturowe. Dolinka za Mnichem to jedna z popularniejszych tras, polecana w okresie wiosennym, gdy pokrywa śniegowa jest już stabilna. Ambitną wycieczkę stanowi pętla z Hali Gąsienicowej przez Zawrat, Dolinę Pięciu Stawów Polskich i Kozią Przełęcz. Jest to część trasy Memoriału Piotra Malinowskiego. Dla zaoszczędzenia czasu można wyjechać kolejką na Kasprowy Wierch i zjechać na Halę Gąsienicową.

Bezpieczeństwo podczas uprawiania skitouringu

Skitouring, choć pasjonujący, wymaga przestrzegania zasad bezpieczeństwa. Najważniejszą kwestią przed rozpoczęciem jest posiadanie odpowiedniego sprzętu dostosowanego do warunków terenowych i indywidualnych umiejętności. Regularna konserwacja sprzętu jest również kluczowa, aby uniknąć nieprzyjemnych niespodzianek w trakcie wyprawy. Narty, buty, wiązania i kijki powinny być w nienagannym stanie technicznym.

Przed każdym wyjściem na skitouring konieczne jest sprawdzenie prognozy pogody oraz aktualnych warunków lawinowych. Wiedza na temat obszarów podatnych na lawiny oraz umiejętność interpretacji prognoz są kluczowe dla bezpieczeństwa. Polskie góry, poza Tatrami i kilkoma miejscami w Bieszczadach oraz Karkonoszach, są stosunkowo bezpieczne pod względem schodzenia lawin. Nigdy jednak nie należy lekceważyć potencjalnego zagrożenia lawinowego.

Przygotowanie trasy i niezbędne umiejętności

Planowanie trasy to istotny element bezpieczeństwa w skitouringu. Należy dostosować długość i trudność wycieczki do własnych umiejętności i kondycji. Warto również poinformować kogoś o planowanej trasie i przewidywanym czasie powrotu. W przypadku bardziej wymagających szlaków, szczególnie w terenach zagrożonych lawinami, niezbędne jest posiadanie i umiejętność używania detektora lawinowego, sondy i łopatki.

Umiejętność posługiwania się mapą, kompasem lub GPS-em jest nieodzowna, zwłaszcza podczas wypraw w mniej znany teren lub w warunkach ograniczonej widoczności. Warto również znać podstawy pierwszej pomocy i mieć przy sobie apteczkę. W terenach wysokogórskich przydatna może być znajomość posługiwania się sprzętem alpinistycznym, takim jak raki czy czekan, szczególnie na trudniejszych trasach wymagających pokonywania stromych, zlodzonych podejść.

Historia i rozwój skitouringu w Polsce

Skitouring to powrót do najwcześniejszych form narciarstwa, wywodzących się z dawnego sposobu przemieszczania zimą na deskach przymocowanych do nóg. W Polsce narty pojawiły się pod koniec XIX wieku za sprawą Stanisława Barabasza, uznawanego obecnie za ojca polskiego narciarstwa. Na zrobionych przez siebie nartach według wzorów ze Skandynawii przemierzał Tatry i szybko znalazł naśladowców.

Obecnie w Polsce skitouring jest jeszcze stosunkowo nową dyscypliną, która modna stała się niedawno. Istnieje kilka wariantów nazewnictwa – poza angielską wersją skitouring stosuje się także spolszczoną formę skituring, a także formy takie jak ski-touring czy ski-turing. Wszystkie określenia odnoszą się do tego samego sportu. Rosnąca popularność skitouringu wiąże się z poszukiwaniem alternatywnych form spędzania czasu w górach, szczególnie przez osoby znudzone tradycyjnym narciarstwem zjazdowym.