Wołoszyn w Tatrach Wysokich. To trzeba wiedzieć o szczycie!

Położenie i charakterystyka Wołoszyna

Wołoszyn stanowi potężny, trzykilometrowy grzbiet górski położony w Tatrach Wysokich. Ten majestatyczny masyw oddziela Dolinę Waksmundzką od Doliny Roztoki, tworząc naturalną barierę między tymi dwoma obszarami. W rejonie przełęczy Krzyżne styka się z Koszystą, która stanowi drugą z końcowych odnóg wschodniej grani Świnicy. Najwyższym punktem całego masywu jest Wielki Wołoszyn, wznoszący się na wysokość 2155 m n.p.m. Zbocza Wołoszyna, widoczne ze szlaku prowadzącego przez Dolinę Roztoki, charakteryzują się nie tylko licznymi żlebami lawinowymi, ale także imponującymi formacjami skalnymi.

Strome stoki od strony Doliny Roztoki, choć do znacznej wysokości porośnięte kosodrzewiną, cechują się dużą urwistością. Widok ze szczytu Wielkiego Wołoszyna jest bardziej rozległy niż z pobliskiego Krzyżnego i zaliczany jest do najwspanialszych panoram w całych Tatrach.

Najważniejsze szczyty grzbietu Wołoszyna

Grzbiet Wołoszyna tworzy kilka charakterystycznych szczytów, z których każdy ma swoje unikalne cechy:

• najwyższym z nich jest Wielki Wołoszyn (2155 m n.p.m.), stanowiący kulminację całego masywu. Jest on drugim od zachodu z kilku wierzchołków położonych w grani Wołoszyna; 
• od zachodu graniczy z Małym Wołoszynem, od którego oddziela go Wołoszyńska Szczerbina. Mały Wołoszyn o wysokości 2144 m n.p.m. opada na przełęcz Krzyżne, w okolicy której oddziela się na grań Koszystej;
• od strony północno-wschodniej Wielki Wołoszyn sąsiaduje z Pośrednim Wołoszynem, rozdzielonym przez Wyżnią Wołoszyńską Przełęcz. Pośredni Wołoszyn (2117 m n.p.m.) wznosi się nad polaną Nowa Roztoka. W jego zboczach znajduje się charakterystyczny Biały Żleb;
• dalej na północny wschód wznosi się Skrajny Wołoszyn (2092 m n.p.m.), położony nad górnym piętrem Hali Wołoszyn. Z jego stoków opada Ciemnisty Żleb;
• ostatnim znaczącym wzniesieniem grzbietu jest Turnia nad Dziadem (1901 m n.p.m.), z której zboczy opada Siwarny Żleb. W żebrze skalnym pomiędzy Siwarnym a Zagonnym Żlebem wznosi się nad Wodogrzmotami ciekawa formacja skalna, nazywana Dziadem, przypominająca kształtem fajkę.

Wielki Wołoszyn – korona masywu

Wielki Wołoszyn, wznoszący się na wysokość 2155 m n.p.m., stanowi najwyższy punkt całego grzbietu. Szczyt znajduje się we wschodniej Grani Świnicy. Z jego południowych stoków opada do Doliny Roztoki charakterystyczny Urwany Żleb, który jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych elementów topograficznych tego masywu. Pierwsze odnotowane wejście na Wielki Wołoszyn miało miejsce 16 sierpnia 1867 roku, a dokonali go Eugeniusz Janota, Maksymilian Nowicki oraz przewodnik Maciej Sieczka. Pierwsze zimowe wejście na ten szczyt zostało zrealizowane 25 stycznia 1908 roku przez Mieczysława Karłowicza i Romana Kordysa. Oba prowadziły przez przełęcz Krzyżne. 

Przez masyw Wielkiego Wołoszyna na początku XX wieku ksiądz Walenty Gadowski poprowadził trasę słynnej Orlej Perci. Jednakże odcinek od Polany pod Wołoszynem do Krzyżnego jest od wielu lat zamknięty dla ruchu turystycznego. Obecnie cały masyw Wołoszyna, łącznie z Wielkim Wołoszynem, stanowi obszar ochrony ścisłej i jest wyłączony zarówno z ruchu turystycznego, jak i taternickiego.

Bogactwo przyrodnicze Wołoszyna

Wołoszyn uznawany jest za jeden z najcenniejszych przyrodniczo masywów tatrzańskich. Jego zbocza pokryte są do wysokości około 1600 m n.p.m. borem limbowym, powyżej którego rośnie kosodrzewina. W górnych partiach stoków roślinność podzielona jest pasami utworzonymi przez schodzące tędy lawiny. Na wysokości 2020 m n.p.m. znajduje się najwyższe stanowisko limby w polskich Tatrach, co stanowi istotną wartość przyrodniczą tego obszaru. W uroczysku Sywarne, położonym na zboczach masywu, rośnie około 30 starych modrzewi, które dodają różnorodności biologicznej temu miejscu.

Z rzadkich w Polsce gatunków roślin na terenie Wołoszyna występuje sosna drzewokosa. Obserwowano tutaj również wielosiła błękitnego, choć prawdopodobnie był on pochodzenia synantropijnego, czyli pojawił się tam za sprawą ludzkiej działalności. W zboczach masywu znajdują się dwie jaskinie – Jaskinia Wołoszyńska Niżnia i Jaskinia Wołoszyńska Wyżnia. Natomiast w południowo-wschodniej części masywu zlokalizowane są Dziura nad Nową Roztoką oraz Dziura nad Roztoką, które stanowią interesujące obiekty speleologiczne.

Ścisły rezerwat przyrody

Masyw Wołoszyna stanowi prawdziwą ostoję dzikiej przyrody tatrzańskiej. To miejsce, gdzie swoje siedliska mają niedźwiedzie, których gawry znajdują się w zboczach górskich. Obszar ten jest również domem dla kozic i świstaków tatrzańskich, które można tu spotkać w ich naturalnym środowisku. Ze względu na wyjątkowe walory przyrodnicze Wołoszyna, już w 1936 roku starania Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego doprowadziły do objęcia go statusem rezerwatu przyrody, co było pionierskim działaniem na rzecz ochrony przyrody w Polsce.

Obecnie cały masyw Wołoszyna znajduje się w granicach ścisłego rezerwatu przyrody Tatrzańskiego Parku Narodowego od 1954 roku. Oznacza to, że obszar ten jest całkowicie wyłączony z ruchu turystycznego i taternickiego, aby chronić jego unikalne ekosystemy. Dawny szlak turystyczny, będący odcinkiem Orlej Perci, prowadzący przez Wołoszyn, został zamknięty w 1956 roku, a teren został objęty ścisłą ochroną. Dla turystów masyw Wołoszyna pozostaje więc niedostępny, można go jednak podziwiać z okolicznych szlaków, szczególnie z Doliny Roztoki.

Legendy i ciekawostki związane z Wołoszynem

Z Wołoszynem związane jest interesujące podanie o smoku Wołoszynie, które może być echem dawnego kultu słowiańskiego bóstwa Welesa. Według tej legendy góra wyrosła w miejscu, gdzie olbrzymi gad zakończył swoje życie. Góralskie opowieści wspominają również o skarbach, które miałyby się znajdować w rejonie Szczot – charakterystycznych formacji skalnych wznoszących się ze zboczy masywu. Stanisław Zieliński w szkicach „W stronę Pysznej” opisuje z kolei historie krążące wśród turystów o obozowisku młodych ludzi, którzy ze względów politycznych ukrywali się w urwiskach Wołoszyna na początku lat 20. XX wieku.

Ksiądz Walenty Gadowski, widząc charakterystyczny kształt masywu, porównał go do dwugarbnego wielbłąda. Urwiste stoki Wołoszyna od strony Doliny Roztoki były w przeszłości miejscem często odwiedzanym przez kłusowników, którzy polowali tam na kozice i świstaki, a nawet na niedźwiedzie. Pierwsze zimowe podejście na Wołoszyn mogło mieć miejsce już 28 lutego 1867 roku, kiedy to dwaj zakopiańczycy, prawdopodobnie kłusownicy, dotarli na grzbiet od strony Rusinowej Polany, choć brak dokładniejszych danych o tym wejściu.

Fot. Główne: Jerzy Opioła via Wikipedia, CC BY-SA 4.0