Góry Towarne – położenie i najważniejsze informacje. Co warto wiedzieć?

Góry Towarne – gdzie dokładnie się znajdują?

Góry Towarne zlokalizowane są w województwie śląskim, w powiecie częstochowskim, w gminie Olsztyn. Wzniesienia leżą około 3 kilometrów na północ od miejscowości Olsztyn, w sąsiedztwie wsi Kusięta. Geograficznie należą do Wyżyny Mirowsko-Olsztyńskiej będącej częścią Jury Krakowsko-Częstochowskiej. Pod względem geologicznym wzgórza zbudowane są z wapieni, które tworzą charakterystyczne formacje skalne. Teren jest w większości bezleśny, co sprawia, że wapienne ostańce są doskonale widoczne.

Interesującą cechą geologiczną Gór Towarnych jest ich klasyfikacja jako mutony lodowcowe. Zostały ukształtowane przez nasuwający się i szlifujący wzgórza lądolód. Świadectwem działalności lodowca jest specyficzny profil tych wzniesień – wyraźnie wygładzona powierzchnia od strony nasuwania się lodu oraz prawie pionowe ściany z dużymi blokami oderwanych skał po stronie przeciwnej.

Podział i wysokość wzniesień Gór Towarnych

Góry Towarne dzielą się na dwa wyraźne masywy rozdzielone szeroką przełęczą: 

• pierwszy masyw to Góry Towarne Duże (348 m n.p.m.) – od strony północno-zachodniej posiadają pionową ścianę skalną o wysokości około 16 metrów. W masywie tym wyróżniają się dwie wybitne formacje skalne nazywane Grotą i Płytą;

• drugi masyw to położone bardziej na południe Góry Towarne Małe, które osiągają wysokość 334 m n.p.m. Również na tym wzniesieniu znajdują się charakterystyczne formacje skalne, wśród których wyróżniają się Bałwanek, Kogutek i Przekładaniec. 

Z wierzchołków obydwu wzniesień rozciąga się malownicza panorama okolicznych terenów, obejmująca widok na zabudowania Częstochowy oraz ruiny zamku w Olsztynie.

System jaskiniowy Gór Towarnych

Jednym z najbardziej charakterystycznych elementów Gór Towarnych są liczne formacje skalne oraz system jaskiń. Wapienne ostańce na obu wzniesieniach przybierają fantazyjne kształty, stając się naturalnymi dominantami krajobrazu. Na terenie Gór Towarnych znajduje się kilka znaczących jaskiń, które stanowią ważny element przyrodniczy tego obszaru. Najważniejsze z jaskiń to Jaskinia Towarna (zwana również Niedźwiedzią), Jaskinia Dzwonnica, Jaskinia Cabanowa oraz Jaskinia Kopana. 

Ponadto na terenie wzgórz występują mniejsze schroniska skalne. Podziemne formacje krasowe stanowią nie tylko atrakcję turystyczną, ale również ważny obiekt badań naukowych oraz siedlisko dla specyficznej fauny jaskiniowej.

Jaskinie Gór Towarnych dostarczyły cennych odkryć archeologicznych i paleontologicznych. Szczególnie bogata w znaleziska okazała się Jaskinia Towarna, gdzie odkryto liczne kości niedźwiedzia jaskiniowego (Ursus spelaeus), co przyczyniło się do nadania jej alternatywnej nazwy – Jaskinia Niedźwiedzia. Znaleziska te mają duże znaczenie dla badań nad fauną plejstoceńską. Oprócz szczątków zwierzęcych, w Jaskini Towarnej odnaleziono również ślady bytowania ludzi z okresu paleolitu, datowane na około 10-30 tysięcy lat temu. 

Odkrycia te potwierdzają, że jaskinie Gór Towarnych służyły jako schronienie dla społeczności ludzkich już w czasach prehistorycznych. W późniejszych okresach jaskinie były wykorzystywane w różnych celach – od składów kupieckich po kryjówki partyzanckie podczas II wojny światowej.

Turystyka w rejonie Gór Towarnych

Region Gór Towarnych oferuje liczne możliwości aktywnego wypoczynku i turystyki. Malowniczy krajobraz, formacje skalne oraz rozległe widoki z wierzchołków wzniesień przyciągają miłośników pieszych wędrówek. Z Gór Towarnych rozpościera się panorama sięgająca zabudowań Częstochowy, ruin zamku w Olsztynie oraz sąsiednich wzniesień Jury Krakowsko-Częstochowskiej.

Dla bardziej wyspecjalizowanych form turystyki Góry Towarne stanowią atrakcyjny cel ze względu na możliwość uprawiania wspinaczki skałkowej. Należy jednak pamiętać, że penetracja jaskiń powinna odbywać się z zachowaniem zasad bezpieczeństwa oraz z poszanowaniem przepisów dotyczących ochrony przyrody. Z uwagi na status ochronny tego obszaru, niektóre aktywności mogą być ograniczone.

Pochodzenie nazwy i historia Gór Towarnych

Nazwa tych wzniesień, występująca również w wariantach Góry Towarnie lub Góry Towarowe, ma interesującą etymologię. Określenie to związane jest z dawnym wykorzystaniem tutejszych jaskiń do ukrywania towarów przez karawany kupieckie przemierzające szlak handlowy z Krakowa na północ. 

Istnieje również alternatywna hipoteza dotycząca pochodzenia nazwy. Według jednego z badaczy określenie „Towarne” może wywodzić się od charakterystycznego układu skał, ułożonych jedne na drugich, przypominających wałki towaru. Inna możliwość wskazuje na związek nazwy z ulicą Towarową, prowadzącą od Olsztyna. Nazwa ta funkcjonuje w świadomości mieszkańców i turystów od wielu pokoleń, podkreślając historyczne znaczenie tego obszaru.

Fot. Główne: I, Wie.tom.25 via Wikipedia, CC BY 2.5